Hệ cơ số là cách biểu diễn số bằng một tập ký hiệu nhất định. Khi mới học, nhiều người nhớ tên nhị phân, bát phân, thập phân, thập lục phân nhưng chưa hiểu chúng khác nhau ở đâu.
Hệ cơ số là gì?
Mỗi hệ cơ số dùng một số lượng ký hiệu riêng:
- Cơ số 2 dùng
0, 1 - Cơ số 8 dùng
0đến7 - Cơ số 10 dùng
0đến9 - Cơ số 16 dùng
0đến9vàAđếnF
Tên của hệ chính là số lượng ký hiệu cơ bản mà nó sử dụng.
Vì sao cùng một giá trị lại viết khác nhau?
Một giá trị có thể có nhiều cách biểu diễn tùy hệ cơ số.
Ví dụ số 10 trong thập phân sẽ là:
1010trong nhị phân12trong bát phânAtrong thập lục phân
Giá trị không đổi, chỉ cách viết thay đổi.
Đặc điểm của từng hệ
Hệ cơ số 2
- Dùng trong máy tính
- Chỉ có 0 và 1
- Phù hợp với mạch điện tử
Hệ cơ số 8
- Gọn hơn nhị phân
- Mỗi chữ số bát phân tương ứng 3 bit nhị phân
- Thường gặp trong một số tài liệu kỹ thuật cũ
Hệ cơ số 10
- Dùng hằng ngày
- Quen thuộc nhất với con người
- Dễ đọc, dễ tính trong đời sống
Hệ cơ số 16
- Rất phổ biến trong lập trình
- Mỗi ký tự hex ứng với 4 bit nhị phân
- Thường dùng cho mã màu, địa chỉ bộ nhớ, dữ liệu máy tính
Cách nhớ nhanh
- Cơ số 2: dành cho máy
- Cơ số 10: dành cho người dùng hằng ngày
- Cơ số 16: rất tiện trong lập trình vì gọn hơn nhị phân
- Cơ số 8: có thể xem là cách rút gọn một phần của nhị phân
Khi nào cần hiểu rõ sự khác nhau?
Bạn nên nắm chắc phần này nếu:
- đang học toán hoặc tin học
- mới học lập trình
- làm việc với dữ liệu nhị phân, mã màu, mã máy
- cần đổi số giữa nhiều hệ
Lỗi thường gặp
- Nhầm giá trị với cách biểu diễn
- Nghĩ rằng ký tự A-F chỉ là chữ chứ không phải giá trị số trong hệ 16
- Quên rằng mỗi hệ có giới hạn ký hiệu riêng
- Đổi hệ mà không ghi rõ số đang thuộc hệ nào
Công cụ nên dùng để luyện tập
Kết luận
Điểm khác nhau lớn nhất giữa các hệ cơ số là số lượng ký hiệu và cách biểu diễn giá trị. Khi hiểu được bản chất này, bạn sẽ học phần đổi hệ nhanh hơn và áp dụng tốt hơn trong lập trình.